LANGVERWACHTE UITSPRAAK VAN DE HOGE RAAD VERDEELD ONTVANGEN
 
Aandelenlease-affaire nog niet voorbij
 
Ontevreden Dexia-klanten kunnen soms rekenen op een hogere vergoeding. Maar ze moeten geduld hebben en bewijzen dat ze arm zijn.
 
Door Frank van Alphen
 
De Hoge Raad heeft gesproken. Vier jaar na de zogeheten Duisenberg-regeling zegt de hoogste rechtbank dat banken die aandelenleaseproducten verkochten hun zorgplicht ernstig hebben verzaakt. En dat ze een deel van de betaalde rente en aflossing moeten vergoeden als de klanten die lasten niet kunnen dragen.
 
Voor mensen die hebben belegd met geleend geld en flink het schip zijn ingegaan, is deze uitspraak gunstiger dan de Duisenberg-regeling uit 2005. Deze regeling -genoemd naar wijlen de oud-bank-president Wim Duisenberg-houdt in dat de bank tweederde van de restschuld kwijtscheldt van de meeste leasebeleggers. Die schuld is ontstaan doordat de aandelen die waren gekocht met geleend geld in het begin van deze eeuw flink in waarde zijn gedaald.
 
Ondanks de relatief gunstige uitspraak voor beleggers zijn hun advocaten en belangenbehartigers niet tevreden. 'De Hoge Raad heeft geen knopen doorgehakt. Met deze uitspraak moet in elk individueel geval worden gekeken of er recht is op een schadevergoeding. Daarbij is het de vraag of de belegger het leaseplan wel kon betalen', zegt Elsbeth Roos, jurist bij Lease-proces waarbij zo'n 18 duizend leasebeleggers zijn ingeschreven.
 
Platform Aandelenlease (PAL), een verzameling actiegroepen van leasebeleggers, is evenmin blij. PAL vindt het verband tussen financiŽle draagkracht en een schadevergoeding nergens op slaan. 'Het is alsof je wel mag inbreken bij rijke mensen, omdat die de schade wel kunnen dragen', aldus PAL.
Dexia reageerde positief. De Belgische bank, die de leaseklanten van Aegon had overgenomen, wil op basis van de uitspraak van de Hoge Raad om te tafel gaan zitten met procederende klanten. Leaseproces noemt dit een donderslag bij heldere hemel. 'Tot nu toe was Dexia alleen uit op het rekken van de zaak. We wachten een uitnodiging af, zegt Roos.
 
De aandelenlease-affaire sleept zich voort sinds de koersdalingen in 2001 en 2002 de verborgen gebreken van deze 'winstverdriedubbelaars' aan het licht bracht. In die zin vertoont deze zaak gelijkenis met de verkoop van subprime-hypotheken aan arme huizenkopers in de Verenigde Staten. Ook daar leidde de combinatie van adviseurs die uit waren op provisie en onervaren beleggers/huizenkopers die droomden van rijkdom tot ongelukken. In Nederland stortte dit kaartenhuis in toen de aandelenkoersen kelderden; in de VS toen in 2007 de ongekende stijging van de huizenprijs omsloeg in een daling.
 
Veel boze beleggers sloten zich aan bij de Stichting Leaseverlies en begonnen honderden rechtszaken. Dexia, dat alleen in Nederland nog bezig is met de afwikkeling van de lease-affaire, hield de boot af en stuurde strenge brieven aan klanten die niet meer betaalden. Om rechtbanken te ontlasten en een einde te maken aan de slepende zaak werd in 2005 de hulp van Duisenberg ingeroepen. Hij kwam in april 2005 met een regeling op de proppen.
 
De meerderheid van de 350 duizend gedupeerde beleggers was het wachten en de onzekerheid zat
en accepteerde het Duisenberg-aanbod dat later algemeen bindend werd verklaard. De Consumentenbond, Vereniging van Effectenbezitters en de Stichting Leaseverlies zeiden dat dit compromis voor de meeste beleggers aanvaardbaar was.
 
Enkele tienduizenden leaseklanten hapten niet toe. Ze sloten zich aan bij gespecialiseerde advocatenkantoren zoals Leaseproces en Dommerholt in Zwolle in de hoop op een hogere schadevergoeding,, Het Platform Aandelenlease (PAL) bundelde alle clubjes van boze belleggers. Dit leidde tot een stuwmeer van mogelijk duizenden rechtszaken.
 
De eerste uitspraken veroorzaakten veel verwarring. Sommige rechters voelden mee met de gedupeerde beleggers en wezen een royale schadevergoeding toe. Andere rechters legden juist de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van de consument. Wie alleen maar oog had voor de winstkansen en de kleine lettertjes niet las, moest niet zeuren.
 
Om een eind te maken aan deze situatie en om te voorkomen dit rechtbanken zouden bezwijken onder een stortvloed aan leasezaken, werd besloten de Hoge Raad zijn licht te laten schijnen over drie voorbeeldzaken. Alle lopende rechtszaken werden bevroren. 
 
Met de uitspraak van de Hoge Raad is een deur op een kier gezet en is een aantal deuren dichtgegooid. De Hoge Raad vindt dat beleggers bijvoorbeeld geen beroep kunnen doen op dwaling of misleidende reclame. Een redelijk geÔnformeerde, niet al te domme consument had moeten begrijpen dit hij geld leende en een risico nam.
 
Blijft over de plicht van de bank zich te verdiepen in de financiŽle positie van klanten die in een aandelenleaseproduct stapten. Dit hebben aanbieders als LegioLease (voorloper van Dexia), Aegon en Levob nagelaten. Als klanten de verplichtingen nauwelijks konden opbrengen, dan had de bank hen moeten afraden mee te doen.
 
De Hoge Raad stelt dat een deelnemer die zijn Sprintplan of Hefboomeffect eigenlijk niet kon opbrengen, 60 procent van de schade (restschuld plus rente en aflossing) vergoed moet krijgen. De juristen die de beleggers bijstaan, hebben er een megaklus bij. 'We zijn alle belastinggegevens van onze cliŽnten aan het inventariseren. Die geven een goed beeld van de inkomenspositie', aldus Roos van Leaseproces. Als de banken en verzekeraars gaan uitbetalen, zal de kassa bij de advocatenkantoren ook rinkelen. Veel kantoren werken op basis van no cure, no pay. Bij succes gaat ongeveer eenvijfde van de schadevergoeding naar de juristen.
 
c) de Volkskrant